مهندسی راه آهن

مدیریت، سازماندهی، برنامه ریزی، طراحی، ساخت، نگهداری و محافظت از خطوط و ماشین های ریلی و سیستم حمل و نقل ریلی از مسئولیت های متخصصین رشته مهندسی راه ‌آهن است

مهندسی راه آهن

معرفی رشته مهندسی راه آهن

یکی از ویژگی ‌های مهم هر کشوری که بر فرهنگ، سطح زندگی و همچنین اقتصاد تاثیرگذار است، صنعت حمل و نقل آن، بویژه حمل و نقل ریلی است. بنابراین نیاز است تا جوامع مختلف تجهیزات و امکانات صنعت حمل و نقل ریلی را توسعه دهند. همچنین توسعه شبکه حمل و نقل ریلی همراستا با پیشرفت های فناوری، نشان دهنده نقش مهم و کاربردی متخصصین و فارغ التحصیلان رشته مهندسی راه ‌آهن است.

در ایران این رشته تقریبا جدید است، اما به دلیل نیاز کشور و ریسک کمتر حمل ونقل ریلی، این صنعت در حال گسترش است. باید گفت حمل ونقل سریعتر و راحتتر از مبدا به مقصد و جابجا کردن تعداد بیشتری از مسافران از هدف های رشته مهندسی راه ‌آهن است.

مدیریت، سازماندهی، برنامه ریزی، طراحی، ساخت، نگهداری و محافظت از خطوط و ماشین های ریلی و سیستم حمل و نقل ریلی از مسئولیت های متخصصین رشته مهندسی راه ‌آهن است.

مهندسی راه آهن

رشته مهندسی راه ‌آهن در دوره کارشناسی

این رشته در دوره کارشناسی در برخی دانشگاه های ایران در سه گرایش مهندسی ماشین های ریلی، مهندسی سازه های ریلی و مهندسی حمل و نقل ریلی ارائه می‌ شود که در ادامه به بررسی آنها می ‌پردازیم.

  • کارشناسی مهندسی ماشین های ریلی رشته مهندسی راه ‌آهن

کارشناسی مهندسی ماشین های ریلی شباهت زیادی به رشته مهندسی مکانیک دارد. در این گرایش با کمک فناوری، دانش و روش های فنی به طراحی و تولید قطعات ماشین های ریلی مانند واگن، لکوموتیو، سیستم های انتقال نیرو، سیستم های ترمز و ... و بطور کلی طراحی، ساخت و تعمیرات و نگهداری ماشین های ریلی پرداخته می شود. در واقع مهندس راه آهن، مهندس مکانیکی است که تخصص راه آهن دارد.

فارغ التحصیل رشته مهندسی راه آهن طراحی و ساخت سیستم‌ های قطار را طوری انجام می دهد که در برابر شرایط آب و هوایی مختلف عملکرد خوب و منعطفی داشته باشد. همچنین سیستم ترمز قطار باید بگونه ای ساخته شود که هزاران تن بار را تحمل کند. طراحی و ساخت قطار و دیگر ماشین های ریلی نیازمند تخصص و دانش است.

مهندسی راه آهن

  • کارشناسی مهندسی سازه های ریلی رشته مهندسی راه آهن

کارشناسی مهندسی سازه های ریلی شباهت زیادی به مهندسی عمران دارد. هدف این رشته برنامه ریزی، طراحی و مدیریت اجرایی، تعمیرات و نگهداری زیرساخت های لازم مسیرهای ریلی و ساختمان های فنی راه آهن است. سازه های ریلی شامل پل، تونل، دیواره ها، ساختمان ایستگاه راه آهن و .... است. به دلیل واحدهای درسی مشترک بسیار زیاد میان این گرایش از رشته مهندسی راه آهن و مهندسی عمران، برخی براین باورند که نیازی به این رشته نیست. مثلا مهندس عمران موضوعات هیدرولوژی، هیدرولیک و سازه ‌های آبی را مطالعه می کند. این درحالی است که مهندس سازه های ریلی به بررسی و تحلیل ناوگان و مسیرهای حرکت می ‌پردازد. در این رشته اطلاعات تخصصی بسیار ضروری است، چون سازه های ریلی تحت تاثیر نیروی دینامیکی هستند اما سازه های دگر رفتارهای دیگری دارند. بنابراین باید گفت تفاوت عمده ای میان مهندسی سازه های ریلی رشته مهندسی راه آهن و مهندسی عمران وجود دارد. 

  • کارشناسی مهندسی حمل و نقل ریلی رشته مهندسی راه آهن

کارشناسی مهندسی حمل و نقل ریلی به مطالعه و بررسی فناوری ‌ها، ابزار، تجهیزات و تخصص و روشهای استفاده از بخش‌ های مختلف راه آهن اختصاص دارد. مدیریت و بهره‌ برداری بهینه از اجزا، تاسیسات و شبکه حمل و نقل ریلی مانند ایستگاه ها و خطوط راه آهن، واگن ها و همچنین نظارت بر آنها به دانشجویان این گرایش از رشته مهندسی راه آهن آموزش داده می‌شود.

در این حوزه دو بخش عمده باید در نظر گرفت؛ پیش از طراحی خطوط راه‌ آهن و بعد از طراحی خطوط آهن. در مرحله اول رشته مهندسی راه آهن برنامه ریزی و تخصیص تعداد مسافران و بارها به خطوط راه آهن و مطالعات امکان‌ سنجی طراحی و ساخت خطوط انجام می ‌شود. در مرحله دوم به منظور به حداقل رساندن تاخیرها و هزینه‌ ها، حرکت قطارها طراحی و برنامه ‌ریزی می‌‌ شود.

حمل و نقل ریلی قسمت نرم ‌افزاری شبکه و تاسیسات راه ‌آهن است. این گرایش از رشته مهندسی راه آهن شباهت زیادی به گرایش برنامه‌ریزی و تحلیل سیستم‌ها رشته مهندسی صنایع دارد. در واقع می‌توان هدف هر دو یکی است؛ استفاده از تکنیک‌های ریاضی در مدیریت و تحلیل.

حمل و نقل ریلی رشته مهندسی راه آهن برای خطوط برنامه ‌ریزی می کند؛ اینکه در هر قطاری چه ساعتی حرکت کند، هر خط آهن به چه تعداد قطار احتیاج دارد، میانگین تعداد مسافران در خطوط راه آهن و در کل به دنبال تنظیم  و منظم کردن حرکت قطارهاست تا مسائلی مانند برخورد قطارها اتفاق نیفتد.

مهندسی راه آهن

مهمترین واحدهای درسی گرایش های کارشناسی رشته مهندسی راه آهن

در جدول زیر مهمترین دروس دانشگاهی هریک از گرایش های کارشناسی رشته مهندسی راه آهن ارائه شده است:

دروس تخصصی کارشناسی حمل و نقل ریلی

دروس تخصصی کارشناسی خط و سازه‌های ریلی

دروس تخصصی مقطع کارشناسی ماشین‌های ریلی

مقررات عمومی حرکت

اقتصاد مهندسی

قوانین وتعرفه‌ های حمل و نقل ریلی

اصول شبیه ‌سازی

ارزیابی کار و زمان

برنامه‌‌ ریزی حمل و نقل

تئوری احتمالات

ایمنی سیر و حرکت

تحلیل سیستم

مقطع کارشناسی خط و سازه ‌های ریلی

رسم فنی و نقشه کشی

متره برآورد پروژه

مکانیک خاک

دینامیک

زیرسازی مسیر

طراحی مسیر و پروژه

پی سازی و ابنیه مسیر

پل‌ های راه ‌آهن 1و2

روسازی راه ‌آهن 1و2

 

شیمی کاربردی در راه ‌آهن

دینامیک

طراحی اجزاء 1و2

ارتعاشات مکانیکی

طراحی لکوموتیو

 

 

 

گرایش های کارشناسی ارشد رشته مهندسی راه آهن

برای رشته مهندسی راه آهن در مقطع کارشناسی ارشد چند گرایش تدوین شده است که در ادامه به شرح هریک از آن ها می‌پردازیم:

  1. کارشناسی ارشد مهندسی راه آهن برقی

 هدف این گرایش رشته مهندسی راه آهن مدیریت و اجرای پروژه های طراحی و ساخت پست های الکتریکی راه آهن، توزیع الکتریسیته، شبکه تغذیه قطار و بهینه سازی تاسیسات فنی است.  

  1. کارشناسی ارشد مهندسی خطوط راه آهن

مدیریت و نظارت پروژه های تخصصی ساخت و پیاده سازی خطوط ریلی، افزایش تحقیقات مناسب برای حل مسائل و مشکلات خطوط راه آهن، روسازی و زیرسازی شبکه راه آهن و همچنین افزایش دانش فنی راه آهن از اهداف مهندسی خطوط راه آهن رشته مهندسی راه آهن است.

مهندسی راه آهن

  1. کارشناسی ارشد مهندسی ماشینهای ریلی

کارشناسی ارشد مهندسی ماشینهای ریلی رشته مهندسی راه آهن، به دنبال طراحی، ساخت، تعمیرات، نگهداری و بهره برداری از ماشینهای ریلی، شناسایی و بکارگیری راه حلهای مناسب برای مشکلات سامانه های ریلی، و همچنین انتقال دانش وتخصص خطوط ریلی جدید را به فضای صنعتی است.

  1. کارشناسی ارشد مهندسی ایمنی در راه آهن

هدف کارشناسی ارشد مهندسی ایمنی در راه آهن رشته مهندسی راه آهن، طراحی سیستم های ایمنی و ارائه راهکارهای متنوع و کارامد به منظور ایجاد ایمنی در سیستم های حمل و نقل ریلی است. به دلیل افزایش حوادث حمل و نقل ریلی و خسارات ناشی از آن این رشته تدوین و ارائه شده است. بنابراین باید گفت هزینه آموزش دانشجویان، طراحی و پیاده سازی راهکارهای پیشگیری از تصادفات از هزینه خسارات و سوانح خیلی کمتر است.

  1. کارشناسی ارشد کنترل و علائم

هدف کارشناسی ارشد کنترل و علائم رشته مهندسی راه آهن، مدیریت، کنترل و نظارت بر سامانه های حمل و نقل ریلی و همچنین علائم و ارتباطات مربوطه است. دانشجویان این رشته علاوه بر گذراندن دروس مهندسی برق (گرایش کنترل)، دروس تخصصی مربوط به کنترل ترافیک، کنترل سیستم های ناوگان و سیگنالینگ را فرامی‌گیرند.

فناوری های جدید مانند لکوموتیوهای دیزل الکتریک، واگن های فوق سریع، قطارهای شهری و بین شهری، خطوط برقی راه آهن، موضوعاتی هستند که نیاز به پژوهش های گسترده در صنعت راه آهن را بوجود آورده است. در این گرایش از رشته مهندسی راه آهن، به دنبال حل مشکلات فنی بخش کنترل و علائم و همچنین انجام پروژه های تحقیقاتی صنعت راه آهن هستیم.

مهندسی راه آهن

مهمترین واحدهای درسی گرایش های کارشناسی ارشد رشته مهندسی راه آهن

در جدول زیر مهم‌ترین دروس دانشگاهی هریک از گرایش های کارشناسی ارشد رشته مهندسی راه آهن ارائه شده است:

ارشد مهندسی راه‌آهن برقی

ارشد مهندسی خطوط راه آهن

ارشد مهندسی ماشین های ریلی

بررسی پست ‌های الکتریکی راه ‌آهن

آنالیز شبکه‌ های تغذیه الکتریکی قطار

کنترل محرکه ‌های الکتریکی قطار

آنالیز ماشین‌ های تراکشن

روسازی راه آهن پیشرفته

زیرسازی راه آهن پیشرفته

اندرکنش خط و قطار

روش اجزاء محدود

مکانیک تماس چرخ و ریلی

طراحی پیشرفته بوژی و واگن و آزمایشگاه

ریاضیات عالی و مهندسی

ارشد مهندسی حمل‌ و ‌نقل ریلی

ارشد مهندسی ایمنی در راه آهن

ارشد مهندسی کنترل و علائم

برنامه ریزی حمل و نقل ریلی

اقتصاد حمل و نقل و ارزیابی پروژه‌ ها

تحقیق در عملیات پیشرفته

روش برنامه‌ریزی حرکت قطارها

مهندسی فاکتورهای انسانی

تحلیل سوانح و اصول مستند سازی

ارزیابی و مدیریت ریسک در سیستم های حمل و نقل

تکنولوژی ایمنی در راه آهن و آزمایشگاه

ریاضیات مهندسی پیشرفته

کنترل اتوماتیک ترافیک

کنترل و علائم

کنترل و علائم پیشرفته

 

 

مهم ترین دروس گرایش های دکترا رشته مهندسی راه آهن

رشته مهندسی راه آهن در دوره دکترا شامل سه گرایش است که مهم ترین درس های هر گرایش در جدول زیر ارائه شده است:

  • دکتری مهندسی ماشین های ریلی
  • دکتری مهندسی خطوط راه آهن
  • دکتری مهندسی کنترل و علائم

دکتری مهندسی ماشین های ریلی

دکتری مهندسی خطوط راه ‌آهن

دکتری مهندسی کنترل و علائم

ریاضیات پیشرفته مهندسی

روش اجزاء محدود

روش اجزاء مرزی

مکانیک شکست

سازه‌ های زیرزمینی

دینامیک خطوط راه‌ آهن

زیرسازی راه آهن پیشرفته

روسازی راه آهن‌ های شهری

تحلیل و طراحی سیستم ها

سامانه های تشخیص قطار

نظریه تخمین و فیلترهای بهینه

مباحث پیشرفته در کنترل و علائم 1و 2

سامانه الکترومغناطیس حرکت خطی

 

مهندسی راه آهن

رشته مهندسی راه آهن و نرم افزارهای کاربردی

در اینجا مهم ترین و کاربردی ‌ترین نرم ‌افزارهای رشته مهندسی راه آهن ارائه شده است:

  • Ansys: نرم ‌افزار تجزیه و تحلیل دینامیکی قطعات
  • Matlab : نرم ‌افزار نوشتن برنامه و محاسبات ریاضی
  • Auto Cad : نرم افزار طراحی
  • Track: نرم افزار طراحی های روسازی راه آهن
  • rd PlanIt  : نرم افزار شبیه سازی خطوط راه آهن

 

دروس مهم و کاربردی دبیرستان در رشته مهندسی راه آهن

مهم ترین دروس دبیرستان که در انتخاب و پذیرش رشته مهندسی راه آهن تاثیر زیادی دارد، بصورت زیر است:  

  • ریاضیات (مشتق و انتگرال)
  • آمار و احتمالات
  • فیزیک (مکانیک، ترمودینامیک)
  • شیمی

رشته مهندسی راه آهن و درآمد

هریک از موقعیت های شغلی رشته مهندسی راه آهن مانند پلیس راه آهن، کارگر خطوط راه آهن، کارگر کنترل خطوط و … براساس جایگاه و شرایط شغلی متفاوت، از درآمدهای متفاوتی برخوردار هستند. استخدام در بخش‌ های دولتی تابع قوانین و مقررات استخدام دولتی است. شغل ‌های حوزه صنعت راه آهن اغلب در بخش دولتی هستند و بنابراین باید گفت طیف مشخصی از میزان حقوق در قانون تعریف شده است که البته با توجه به میزان تجربه کاری، ویژگی های فردی، تخصص و مهارت متغیر است.

مهندسی راه آهن

رشته مهندسی راه آهن و بازارکار

فارغ التحصیلان رشته مهندسی راه آهن در راه ‌آهن جمهوری اسلامی ایران، مترو، کارخانه های واگن سازی و پروژه های طراحی و پیاده سازی لوکوموتیو، مراکز مشاوره و تحقیقاتی و  ... به فعالیت مشغول می‌شوند.

متاسفانه رشته مهندسی راه آهن چندان شناخته نشده است و در موقعیت‌های شغلی، بیشتر رشته‌های مکانیک، صنایع، عمران و ... استخدام می‌شوند. این درحالی است که رشته مهندسی راه آهن برای این موقعیت‌های شغلی مرتبط تر و مناسبتر است. بنابراین باید برای معرفی و فرهنگ سازی این رشته فعالیت‌ هایی انجام شود.

همچنین بخش خصوصی نیز در این حوزه گام‌ هایی برداشته است و بنابراین فرصت های شغلی رشته مهندسی راه آهن روز به روز بیشتر می‌شود.

مهندسی راه آهن

در راستای معرفی رشته های دانشگاهی تیم مهرگان ورک تلاش می‌کند تا اطلاعات بروز و مفیدی برای داوطلبان کنکور جمع‌آوری کند و در اختیار همگان قرار دهد. بنابراین می‌توانید اطلاعات لازم برای انتخاب رشته دانشگاهی مورد نظر خود را با مراجعه به سایت بدست بیاورید.

 

 

 

 

 

 

 

 

نظرات:
نظر خود را بیان کنید: